📖 Class 8 Sanskrit
✦ तृतीयः पाठः ✦
सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु
🌸 जीवन को सफल बनाने वाले सुभाषित 🌸
📋 विषय-सूची (Table of Contents)
👵पाठ परिचय
@edugrown@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown@edugrown
👵 पितामही और पोती का संवाद — सुभाषितों की कहानी
📌 प्रकार: संवाद-पद्य (Dialogue + Verse)
📌 एक बालिका अपनी पितामही (दादी माँ) से सुभाषित सुनती है।
📌 सुभाषित = सुन्दर / अच्छे वचन (= नीति-श्लोक)।
📌 इस पाठ में 8 सुभाषित हैं जो जीवन को सफल बनाते हैं।
🌸
📜सुभाषित और उनके अर्थ
@edugrown@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown@edugrown
📜 सुभाषितों से जीवन निर्माण
॥ सुभाषित १ ॥
उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मीःदैवं हि दैवमिति कापुरुषा वदन्ति ।
📌 अर्थ:
🔹 उद्योगी मनुष्य को लक्ष्मी स्वयं मिलती है।
🔹 भाग्य का रोना केवल कायर लोग रोते हैं।
👉 परिश्रम करो — भाग्य को मत दोषो।
🔹 भाग्य का रोना केवल कायर लोग रोते हैं।
👉 परिश्रम करो — भाग्य को मत दोषो।
॥ सुभाषित २ ॥
काकः कृष्णः पिकः कृष्णः को भेदः पिककाकयोः ।वसन्तसमये प्राप्ते काकः काकः पिकः पिकः ॥
📌 अर्थ:
🔹 कौआ और कोयल दोनों काले हैं — पर अन्तर वाणी में है।
🔹 वसन्त में कोयल की मधुर वाणी पहचानी जाती है।
👉 व्यक्ति की पहचान उसके गुणों से होती है।
🔹 वसन्त में कोयल की मधुर वाणी पहचानी जाती है।
👉 व्यक्ति की पहचान उसके गुणों से होती है।
॥ सुभाषित ३ ॥
दाने तपसि शौर्ये च विज्ञाने विनये नये ।विस्मयो न हि कर्तव्यो बहुरत्ना वसुन्धरा ॥
📌 अर्थ:
🔹 दान, तप, वीरता, ज्ञान, विनम्रता में आश्चर्य नहीं करना चाहिए।
👉 इस पृथ्वी पर अनेक रत्न (गुणी लोग) हैं।
👉 इस पृथ्वी पर अनेक रत्न (गुणी लोग) हैं।
🌸
📜अन्य महत्त्वपूर्ण सुभाषित
@edugrown@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown@edugrown
💐 सुभाषितों का संग्रह
॥ सुभाषित ४ ॥
गुणा गुणज्ञेषु गुणाः भवन्ति
👉 गुण उन्हीं में प्रकट होते हैं जो गुणों को पहचानते हैं।
👉 गुण उन्हीं में प्रकट होते हैं जो गुणों को पहचानते हैं।
॥ सुभाषित ५ ॥
प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः
👉 मधुर वाणी से सभी प्रसन्न होते हैं।
👉 मधुर वाणी से सभी प्रसन्न होते हैं।
॥ सुभाषित ६ ॥
पुस्तकेषु च या विद्या परहस्तेषु यद्धनम् ।
उत्पन्ने कार्यकाले तु न विद्या न च तद्धनम् ॥
👉 किताब में रखा ज्ञान और दूसरे के पास धन — जरूरत में काम नहीं आते।
उत्पन्ने कार्यकाले तु न विद्या न च तद्धनम् ॥
👉 किताब में रखा ज्ञान और दूसरे के पास धन — जरूरत में काम नहीं आते।
॥ सुभाषित ७ ॥
अति सर्वत्र वर्जयेत्
👉 हर बात में अति (अधिकता) बुरी होती है।
👉 हर बात में अति (अधिकता) बुरी होती है।
🌸
📖शब्दार्थ
सुभाषितम्अच्छे वचन / नीति-श्लोकGood sayings
उद्योगिन्परिश्रमी / मेहनतीIndustrious
लक्ष्मीसम्पत्ति / समृद्धिWealth/Prosperity
कापुरुषःकायरCoward
वसन्तबसंत ऋतुSpring season
विनयःविनम्रताHumility
वसुन्धरापृथ्वीEarth
गुणज्ञगुणों को पहचानने वालाAppreciator of virtues
प्रियवाक्यमधुर वचनSweet words
विद्याज्ञानKnowledge
सात्विकशुद्ध / पवित्रPure/Virtuous
नीतिःनैतिकताEthics
✨ तृतीयः पाठः समाप्त — सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु ✨
Notes by @edugrown | Class 8 Sanskrit | दीपकम्
Notes by @edugrown | Class 8 Sanskrit | दीपकम्