📖 Class 8 Sanskrit
✦ नवमः पाठः ✦
कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? कोऽरुक् ?
🍕 आयुर्वेद और उचित आहार 🍕
📋 विषय-सूची (Table of Contents)
🍕पाठ परिचय
@edugrown@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown@edugrown
🍽️ भोजन और स्वास्थ्य — आयुर्वेद का ज्ञान
📌 प्रकार: संवाद-गद्य (Family Dialogue)
📌 एक परिवार में खाने के समय चर्चा होती है।
📌 माँ, पिता, और बच्चे खाने की आदतों पर बात करते हैं।
📌 आयुर्वेद के अनुसार उचित आहार का महत्त्व समझाया गया है।
📌 कोऽरुक् = कौन बीमार है? (Who is sick?)
🌸
🥗उचित आहार — आयुर्वेद
@edugrown@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown@edugrown
🥗 आयुर्वेदिक आहार — स्वस्थ जीवन
📌 तीन प्रकार का आहार:
🔹 सात्विक — फल, दूध, अनाज, सब्जी (सर्वोत्तम)।
🔹 राजसिक — मसालेदार, तीखा (ठीक-ठाक)।
🔹 तामसिक — बासी, अशुद्ध (हानिकारक)।
🔹 राजसिक — मसालेदार, तीखा (ठीक-ठाक)।
🔹 तामसिक — बासी, अशुद्ध (हानिकारक)।
📌 आहार के नियम:
🔹 हित — शरीर के लिए हितकर भोजन।
🔹 मित — मितव्यय / उचित मात्रा में।
🔹 ऋत — समय पर खाना।
🔹 भोजन के बाद थोड़ा विश्राम।
🔹 मित — मितव्यय / उचित मात्रा में।
🔹 ऋत — समय पर खाना।
🔹 भोजन के बाद थोड़ा विश्राम।
📌 श्लोक: हित + मित + ऋत भोजन सर्वरोगनाशकम् ।
👉 उचित + सीमित + समय पर = सभी रोगों का नाश।
🌸
📜पाठ के प्रमुख श्लोक
@edugrown@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown@edugrown
🌿 आयुर्वेद और स्वस्थ जीवन
॥ भोजन-विज्ञान ॥
अजीर्णे भेषजं वारि जीर्णे वारि बलप्रदम् ।भोजने चामृतं वारि भोजनान्ते विषप्रदम् ॥
📌 अर्थ — जल पीने के नियम:
🔹 अजीर्ण (अपच) में — जल = दवा।
🔹 जीर्ण (पचने पर) — जल = बल देने वाला।
🔹 खाने के बीच — जल = अमृत।
🔹 खाने के बाद — जल = विष (हानिकारक)।
👉 खाने के तुरन्त बाद पानी मत पियो!
🔹 जीर्ण (पचने पर) — जल = बल देने वाला।
🔹 खाने के बीच — जल = अमृत।
🔹 खाने के बाद — जल = विष (हानिकारक)।
👉 खाने के तुरन्त बाद पानी मत पियो!
🌸
📖शब्दार्थ
अरुक्बीमार नहीं / स्वस्थNot sick/Healthy
आहारःभोजनFood/Diet
सात्विकशुद्ध / पवित्रPure/Sattvic
राजसिकतीखा / उत्तेजकStimulating/Rajasic
तामसिकतमोगुणी / हानिकारकTamasic/Harmful
अजीर्णम्अपचIndigestion
जीर्णम्पच जानाDigested
भेषजम्दवा / औषधिMedicine
हितम्लाभकारीBeneficial
मितम्उचित मात्राModerate
ऋतम्समय परTimely
स्वास्थ्यम्स्वस्थताHealth
✨ नवमः पाठः समाप्त — कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? ✨
Notes by @edugrown | Class 8 Sanskrit | दीपकम्
Notes by @edugrown | Class 8 Sanskrit | दीपकम्