📖 Class 8 Sanskrit
✦ पञ्चमः पाठः ✦
गीता सुगीता कर्तव्या
🎯 भगवद्गीता के अमृत-उपदेश 🎯
📋 विषय-सूची (Table of Contents)
🎯पाठ परिचय
@edugrown@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown@edugrown
🙏 श्रीकृष्ण और अर्जुन — भगवद्गीता
📌 प्रकार: गद्य + गीता के श्लोक
📌 रमेश कुरुक्षेत्र में श्रीगीता-जयन्ती महोत्सव में जाता है।
📌 इस पाठ में भगवद्गीता के तीन महत्त्वपूर्ण श्लोक हैं।
📌 गीता = श्रीकृष्ण का अर्जुन को दिया हुआ उपदेश — कुरुक्षेत्र में।
🌸
📜गीता — परिचय
॥ गीता की महिमा ॥
गीता सुगीता कर्तव्या किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः ।या स्वयं पद्मनाभस्य मुखपद्माद्विनिःसृता ॥
📌 अर्थ:
🔹 गीता को अच्छे से पढ़ो — और किन शास्त्रों की क्या जरूरत?
🔹 यह स्वयं भगवान् विष्णु (पद्मनाभ) के मुखकमल से निकली है।
🔹 यह स्वयं भगवान् विष्णु (पद्मनाभ) के मुखकमल से निकली है।
📌 गीता की उत्पत्ति: कुरुक्षेत्र में अर्जुन मोह में पड़ा → कृष्ण ने उपदेश दिया → यही गीता है।
🌸
📜तीन मुख्य श्लोक
@edugrown@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown
@edugrown@edugrown@edugrown
🌸 भगवद्गीता के अमृत-श्लोक
॥ श्लोक १ — स्थितप्रज्ञ ॥
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥
📌 अर्थ (स्थितप्रज्ञ के लक्षण):
🔹 दुख में मन विचलित न हो।
🔹 सुख में भी चाह न हो।
🔹 राग, भय, क्रोध से मुक्त हो।
👉 ऐसा मुनि स्थितप्रज्ञ कहलाता है।
🔹 सुख में भी चाह न हो।
🔹 राग, भय, क्रोध से मुक्त हो।
👉 ऐसा मुनि स्थितप्रज्ञ कहलाता है।
॥ श्लोक २ — क्रोध का दुष्प्रभाव ॥
क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः ।स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥
📌 क्रोध का क्रम:
🔹 क्रोध → अविवेक → स्मृति नाश → बुद्धि नाश → सर्वनाश।
👉 क्रोध ही मनुष्य का सबसे बड़ा शत्रु है।
👉 क्रोध ही मनुष्य का सबसे बड़ा शत्रु है।
॥ श्लोक ३ — गुरु-सेवा ॥
तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥
📌 अर्थ:
🔹 गुरु के पास जाओ, प्रणाम करो, सेवा करो, प्रश्न पूछो।
🔹 तत्त्वदर्शी ज्ञानी तुम्हें ज्ञान देंगे।
👉 गुरु-शिष्य परम्परा का महत्त्व।
🔹 तत्त्वदर्शी ज्ञानी तुम्हें ज्ञान देंगे।
👉 गुरु-शिष्य परम्परा का महत्त्व।
🌸
📖शब्दार्थ
स्थितधीःस्थिर बुद्धि वालाMan of steady wisdom
अनुद्विग्नविचलित न हुआUnperturbed
विगतस्पृहःइच्छारहितDevoid of longing
वीतरागःआसक्ति-रहितFree from passion
सम्मोहःभ्रम / मोहDelusion
स्मृतिभ्रंशस्मृति का नाशLoss of memory
बुद्धिनाशबुद्धि का नाशDestruction of intellect
प्रणिपातप्रणाम करनाProstration
परिप्रश्नसम्यक् प्रश्न करनाSincere questioning
तत्त्वदर्शीसत्य के दर्शन करने वालाSeer of truth
पद्मनाभविष्णु का नामName of Lord Vishnu
सुगीताभलीभाँति पढ़ी गईWell-sung/read
🌸
💡जीवन-संदेश
🌟 गीता से सीखें
- दुख में घबराओ मत — स्थिर रहो।
- सुख में अहंकार मत करो।
- क्रोध को काबू करो — यही जीवन की सफलता है।
- गुरु की सेवा और सत्संग से ज्ञान मिलता है।
✨ पञ्चमः पाठः समाप्त — गीता सुगीता कर्तव्या ✨
Notes by @edugrown | Class 8 Sanskrit | दीपकम्
Notes by @edugrown | Class 8 Sanskrit | दीपकम्